Bir zamanlar ucuzdu, şimdi el yakıyor: Gümrük muafiyeti sinyaliyle fiyatlar uçtu

30 avroluk gümrük muafiyetinin kaldırılacağı açıklaması daha yürürlüğe girmeden piyasayı altüst etti. Özellikle Çin menşeli ürünlerde etiketler kısa sürede iki, hatta bazı kalemlerde katbekat arttı. Uzmanlar “vergiyle açıklanamaz” derken, stok yapıp zamlı satışa geçen firmalar tartışmaların odağında.

Ucuz ürün dönemi bitti mi?

İnternetten alışveriş yapan milyonlarca tüketici son haftalarda aynı soruyu soruyor: “Bu ürün geçen ay bu fiyatta değildi, ne oldu?”

Güneş gözlüğünden kulaklığa, telefon aksesuarlarından mutfak ürünlerine kadar pek çok kalemde fiyatlar adeta sıçradı. Üstelik bu artışlar, 30 avroluk gümrük muafiyetinin kaldırılmasına ilişkin karar henüz yürürlüğe girmemişken yaşandı.

6 Şubat’ta devreye girmesi beklenen düzenleme bireysel ithalatı kapsıyor. Ancak piyasadaki fiyat artışları, yalnızca bireysel alışverişle sınırlı kalmadı; yerli satıcıların etiketleri de hızla yukarı çekildi.

Vergi mi, fırsatçılık mı?

Ekonomi çevrelerine göre yaşanan artışların vergilerle açıklanması mümkün değil. Çünkü toptan ithalat yapan firmalar, Çin’den getirdikleri ürünlerde gümrük vergisi ve KDV’yi zaten uzun süredir ödüyor.

Basit bir örnekle; Çin’de düşük bedelle satılan bir ürün, vergiler eklense dahi Türkiye pazarına sınırlı bir maliyet artışıyla giriyor. Buna rağmen aynı ürünün raf ve e-ticaret fiyatlarının birkaç katına çıkması, “vergi zammı” savunmasını zayıflatıyor. Uzmanlar, asıl etkenin rekabet baskısının azalması olduğuna dikkat çekiyor.

Tüketici baskısı kalkınca fiyatlar serbest kaldı

Bireysel ithalatın zorlaşacağı beklentisi, iç piyasadaki dengeleri değiştirdi. Tüketicinin doğrudan Çin’den uygun fiyata ürün getirme ihtimalinin ortadan kalkması, bazı satıcılar için ciddi bir avantaj yarattı.
Bu durum, fiyatların kısa sürede yukarı yönlü sert hareket etmesine zemin hazırladı.

Çin’den gelen ürünler hangi alanlarda yoğunlaşıyor?

Türkiye’nin Çin ile ticaretinde belirli ürün grupları öne çıkıyor. Çin menşeli ithalatta başlıca kalemler şöyle:

Elektrik ve elektronik ekipmanlar

Makine ve mekanik cihazlar

Motorlu taşıtlar ve yedek parçalar

Demir-çelik ürünleri

Plastik ve kimyasal ürünler

Optik ve teknik cihazlar

Bu ürünlerin önemli bir bölümü, e-ticaret kanalları üzerinden bireysel tüketiciye ulaşıyor.

Ticaret dengesi neden tartışılıyor?

Veriler, Türkiye ile Çin arasındaki ticarette ciddi bir dengesizliğe işaret ediyor. Türkiye’nin Çin’den ithalatı onlarca milyar doları bulurken, ihracat çok daha sınırlı kalıyor. Bu tablo, hem ekonomik hem de stratejik açıdan uzun süredir eleştiriliyor.

“Siparişe göre kalite” sorunu

Uzmanlara göre Çin menşeli bazı ürünlerdeki kalite problemlerinin temelinde “siparişe göre kalite” anlayışı yatıyor. Denetim ve sertifikasyon talep edilmeyen siparişlerde daha düşük standartlı hammaddeler kullanılıyor. Bu da özellikle oyuncak, tekstil ve düşük kaliteli elektronik ürünlerde sağlık ve güvenlik risklerini artırıyor.

Sağlık riski alarmı

Yapılan denetimler, Çin’den gelen bazı ürünlerde ftalat, ağır metal ve zararlı kimyasallar gibi maddelerin tespit edildiğini ortaya koydu. Bu nedenle bazı ürünler toplatılırken, bazıları için “kullanmadan imha” uyarıları yapıldı. Uzmanlar, denetimlerin sıkılaştırılması gerektiğini vurguluyor.

“Vergi gelmeden zam geldi” iddiası

Sektör temsilcilerinin dile getirdiği bir başka iddia ise dikkat çekici. Buna göre bazı firmalar, düzenleme öncesinde yoğun ithalat yaparak stoklarını doldurdu. Vergi değişikliği henüz yürürlüğe girmeden yapılan zamlı satışlar ise tüketici tepkisini artırdı.

Denetim çağrısı güçleniyor

Fiyat artışlarının hızına ve boyutuna bakıldığında, kamuoyunda “haksız kazanç” tartışmaları giderek büyüyor. Uzmanlar, hem fiyat hareketlerinin hem de ürün güvenliğinin daha sıkı denetlenmesi gerektiği görüşünde birleşiyor.